Ang Tunay na Sampung Utos ng Dios ni Apolinario Mabini

Buan ng Mayo ng taong 1898

Ang Tunay na Sampung Utos ng Dios

Una. Ibigin mo ang Dios at ang iyong puri ng lalo sa lahat ng bagay: ang Dios na siyang bukal ng boong katotohanan, katoiran at kalakasan; ang paghahangad ng puri ang siya lamang makapigil sa iyo sa pagbubulaan at makapipigil na huag kang suminsay sa daan ng katowiran at laging magtaglay ng kasipagan.

Ykalawa. Sambahin mo ang Dios sa kaparaang lalong minamarapat ng iyong bait at kalooban o konsiencia, palibhasa’y sa iyong konsiencia na sumisisi sa gawa mong masama at pumupuri sa magaling ay doon nangungusap ang iyong Dios.

Ykatlo. Dagdagan mong pilit ang talos ng isip at katutubong alam na ipinagkaloob ng Dios sa iyo sa pamamag-itan ng pag-aaral, at magsumakit ka ng ubos lakas sa gawang kinahihiligan ng iyong loob, na huag kang sisinsay kailan man sa daang magaling at katowiran, upang matipon sayo ang lalong maraming kagalingan at sa ganitong paraa’y makatulong ka sa ikasusulong ng lahat; ito nga’y siya mong pagkasunod sa pinatutungkol sa iyo ng Dios sa buhay na ito, at kun yao’y maganap mo ay magkakapuri ka at kun may puri ka na’y maitatanghal mo naman ang kapurihan ng iyong Dios.

Yka apat. Ibigin mo ang iyong Inang bayan nasa kaikalawa ng Dios at ng iyong puri at higit sa iyong sarili, sa pagka’t siya ang nakaisaisang Paraisong pinaglagyan sa iyo ng Dios sa buhay na ito; siya lamang ang pinaiikawan ng iyong lahi; na kaisa-isang mana mo sa iyong pinagnuno; at siya lamang inaasahan ng iyong angkan; dahil sa kanya’y nagtitikim ka ng kabuhayan, pagsinta at pag-aari; natatanawan mo ang katimawaan, kapurihan sa Dios

Ykalima. Pagpilitan mo ang katimawaan ng iyong bayan bago ang iyong sarili, at papaghariin mo sa kanya ang bait, ang katowiran at kasipagan; sa pagka’t kun tyimawa siya ay matitimawa rin ikaw at ang iyong kamag-anakan.

Ykaanim. Pagpilitan mo ang kasarinlan ng iyong bayan, sa pagka’t ikaw lamang ang tunay na makapagmamasakit sa kanyang ikasusulong at ikatatanghal, ang kanyang kasarinla’y siya mo naming kalayaan o kaluwagan, ang kanyang pagkasulong ang kayamanan mo sa lahat ng bagay at ang kanyang pagkatanghal ang siya mo naming sariling kabantugan at kabuhayang walang hangan.

Ykapito. Huwag mong kilalanin sa loob ng iyong bayan ang pangyarihan nino mang tawona hindi sa lagay ninyong magkakababayan, pagka’t ang boong kapangyariha’y sa Dios nagmumula at ang Dios ay sa konsiencia ng bawa’t isa nangungusap; kaya’t ang tawong ituro at ihalal ng mga konsiencia ng sangkabayanan ang siya lamang makapagtataglay ng tunay na kapangyarihan.

Ykawalo. Ihanap mong pilit ang iyong bayan ng Republica, yaon baga ang lahat na namamahala ay palagay ng bayan, at huag isipin kailan man ang Monarquia, ang pagkakaroon baga ng hari; sa pagka’t ang hari ay walang binibigyan ng kamahalan kundi isa o ilang angkan lamang, upang maitayo niya ang kanyang sariling angkan na siyang pangagalingan ng lahat na maghahari; hindi ganito ang Republica na nagbibigay ng kamahalan at karapatan sa lahat palibhasa’y ang kabaitan ang pinaiiral, at ang baya’y nagiging dakila alang-alang sa kalayaan o kaluagan, at marilag at masagana gawa ng kasipagan.

Ykasiyam. Ibigin mo ang kapua mo tawo paris ng pag-ibig mo sa iyong sarili, sa pagka’t siya’y binigyan ng Dios, at ikaw ay ganon din naman, ng katungkulang tulungan ka at huag niyang gawin asa iyo ang di niya ibig na gawin mo sa kaniya; nguni’t kapag ang kapua mo tawo ay nagkukulang dito sa kamahalmahalang katungkulan at pinagtatangkaang lipulin ang iyong buhay at kalayaan at pag-aari, ay dapat mo naming ibual at lipulin siya, pagka’t ang mananaig ay ang kaunaunahang utos ng Dios, mag-ingat ka at iningatan kita.

Ykapuo. Palalaloin ng kaonti sa loob mo ang iyong kababayan sa iyong kapua tawo; aariin mong palagi siya na parang isang katoto, kapatid kaya o kasama man lamang, palibhasa’y iisa ang inyong kapalaran, iisa din ang inyong tuwa at kapighatian at magkakaayon din naman ang inyong mga hinahangad at pag-aari.

Kaya habang di pa napapaui ang mga patuto ng bawa’t bayan o kaharian, na itinayo at inaalagan ng mga lahi at angkang walang pinagsasakitan kundi ang kanilang sariling kaginhawahan, sa kanya lamang dapat kang makisama sa ganap na pakikipag-isa, tungkol sa hinahangad at pag-aari, upang magkalakas ka hindi lamang sa pakikilaban sa kaaway ng lahat, kundi naman ng maidaos ang lahat ng pinupunta ng kabuhayan ng tawo.

Unang tagobilin. Walang itinuro sa atin ang namahalang Kastila at ang mga paring religioso, kundi ang itaas natin sa isang balobalong langit ang ating mga mata at ang boo nating pag-iisip, upang bayaan natin sila sa pagtatamong mahinusay ng mga kagalingan dito sa lupa. Dahil dito’y hindi nila inibig na makakita at makabasa tayo ng mga librong magpapatalastas sa atin ng mga katotohanang ito, na kun maganap natin ay matatamong walang sala ang ating kaginhawahan sa buhay na ito at sa kabila ang ating kalualhatian at kabuhayang walang hangan.

Ykalawang tagubilin. Ang bayan ay hindi lamang ang provincia, hindi rin yaong bayang sakop ng provincia at hindi rin naman ang lugal na pinangangkan sa bawa’t isa. Ang lahat na provincia, ang lahat ng mga bayan at ang lahat na lugal na pinangangkan sa kangino mang taga Filipinas, kahit ano ang mga sinasampalataya niya at ano man ang wika, ito ang siyang tunay na bayan o Ynang bayan nating mga taga rito sa Kapuluan.

Mga sanaysay ni Apolinario Mabini

[Mga sanaysay ni Apolinario Mabini ukol sa Pamahalaan ng Pilipinas, Mayo 1898]
Apolinario Mabini

SA BAYANG FILIPINAS

Baga mat mahina at akoy may saquit kinusa ng loob, bayang inibig na ipagparali ang laman ng dibdib di na alintana ang madlang ligalig.

Sa panahong itong kahigpitang sakdal ay dapat itaya ang layaw at buhay, sa pagka’t di natin dapat pabayaan iba ang kumabig ating kapalaran.

Tingni’t nagdadaang halos magpangabot mga kababalaghang pakita ng Dios, tingni yaong bayang palalo at hambog dahil sa ugaling ipinagbabantog.

Sapagkat ng una’y kaniyang nasasakupan malalaking bayang nadaya’t nalalang, kaya naman ngayo’y pinagbabayaran ang nagawang sala sa sangkatauhan.

Talastas ko’t walang kamahalang sadya sino mang magsaya sa ibang sakuna; nguni’t lalong talos na di naaakma na sa bayang iya’y makisalamuha.

Pinaghihimas ka at kinakapatid kapag sa sakuna siya’y napipiit; nguni’t kung ang baya’y payapa’t tahimik aliping busabos na pinaglalait.

Ah! pag nakipag-isa sa naturang bayan gagamit ka ng di munting kaul-ulan o kun dili kaya’y magpapakamatay, pag hindi sa utos ng Dios sumuay.

At kung ang balang na ay waling bahala at ipatuloy mo kaul-ulang nasa, haharanging pilit ng dugong naglawa ng mga anak mong lubos na naaba.

Sasabihin niya’y, tigil at huag ka na magpapatibulid sa ikamumura pagka’t ng ikaw lama’y guminhawa kaya ibinuhos ang madlang parusa.

Di ko hinahangad na ikaw’y lumabas sa kampo ng walang kahusaya’t sangkap, pagka’t talastas kong matuid ang landas at mahahatid ka sa pagkapahamak.

Ang inoola ko’y dili iba’t ito mag-isa ang loob ng lahat ng tawo, sa loob ng bayan at sa bawa’t barrio ay biglang maghalal ng isang Pangulo.

Ang mga Pangulo ay mangag-uusap Pipili ng Punong lalong nararapat Humusay ng gulo, magtuto sa lahat At tumayo naman sa bayang nag-atas.

Ang mga Pangulo habang naghuhusay ng sa isa’t isang mga kaibigan, hinahanap naman nitong Punong bayan ang Punong nahalal sa mga kahangan.

At kung matuklasa’y biglang pupulungin pagkakaisahin ang Punong susundin at sa kabayana’y lalong tatanghalin sampong tagatayo na kikilalanin.

Ytong tagatayo’y kusang maglalakbay, tutunguhin niya ibang kabayanan at kung matagpuan mga kababaya’y ipakikita na dalang kasulatan.

Sa sulat na ito nanga kapirma ang mga Pinunong nagsugo sa kanya, upang mapagnuynoy yaong Ordenanza pati ng programa niyaong Republica.

Tuloy kilalanin niyaong kapisanan ang kapangyarihan niyang tinataglay at siya ay isa sa mangaghahalal doon sa Presidenteng kapunupunuan.

At siya’y magtungkol na makapaghanap ng ikagagaling nitong Filipinas at ng kabayanang sa kaniya’y nag-atas ayon sa tadhana niyong Ordenanzas.

At ang mga salin na nagpapatunay sa mga Pinuno na pagkakahalal ay sa Presidente kusang ibibigay upang pagtibayin yaong katungkulan.

Ito nga’t di iba aking pinipita sa iyo, oh bayang inoola kun ito ang gawi’y magkakaroon ka boong kailangan at ikaka-kaya. Kahusaya’t lakas, boong kasangkapan pawang hahakutin sa iyong kandungan at may mananagot, kun ang ibang bayan ang ibig maglutas iyong kabuhayan.

Sa tawong marami walang iluluhog, kundi mangag-bait ng di mabalatong huag mabalisa ng di maparool at di nababakla loob na hinahon

Sa mayama’t pantas ay ipatalos sa kanilang kamay tinipon ng Dios ang yaman at dunong na gagawing tungcod upang masapit mo ang ikababantog.

Kahima’t talikdan ang ingat na dangal at ikakait nila ang na kakayanan, hindi rin uurong ang balisang bayan, galit palibhasa’y siyang umaakay.

Lahat na madana’y kun maigiba na sa tinakbotakbo walang pinupunta tambing babalikan ang di nabalisa sa galit ng Dios siya’y isasanga.

Nguni’t hindi ito ang pinaglalagiyan ng boong pag asang laon ng sinimpan ang pananalig ko ay buhay na buhay sa mga anak mong katutubong damdam.

Bayang sakdal tapang at dati sa tiis pinangingilagan ng dusa’t panganib himala ng sipag kun natatahimik sa pagka alipin ay lihis na lihis.

Sa pagkadakila tungo iyang bayan at natatalagang malakas na kamay na ipaghuhusay sa sangdaigdigan pinilis hinirap ng Poong may kapal.

Ang bayang ito’y may tinagong lakas na ikaaahon sa pagka pahamak, at makahihingi ng luklukang dapat sa apkikiulong sa ibang Potencias.

Tantong manalig ka’t ikaw’y tutulungan kanilang inanak hindi babayaan pagka’t pawang hirap siyang maaayunan nguni’t kun tumulong ay kaginhawahan.

Mga binibini siyang magyayakag upang maitunghay noong maliwanag na pinaglahoan ng pula’t paghamak at pakundanganan ang puring iningat. Yaring salita ko’y kusang ititigil taluktok ng bundok siyang tutunguhin dito ihahagis, bayang ginigiliw ang magbati sa iyong luningning.

Kapag nabalita sa huning mapanglaw niyaong mga ibon aking pagkamatay, pakatantoin mong huling binitiwan ng mga bibig ko ang iyong pangalan.

At siya rin naming marahil tawagin sa mga sala ko’y upang patawarin ibukas ang pinto’t tuloy papasukin sa piling tahanan ng payapa’t aliw.